SITE OF SRI AUROBINDO & THE MOTHER
      
Home Page |Rig Veda

Rig Veda

Text & Audio

MAṆḌALA 1

Sūkta 82

 

1. Info

To:    indra
From:   gotama rāhūgaṇa
Metres:   paṅkti (1-5); jagatī (6)
 

 

2. Audio

 

▪   by South Indian brahmins

 

▪   by Sri Shyama Sundara Sharma and Sri Satya Krishna Bhatta. Recorded by © 2012 Sriranga Digital Software Technologies Pvt. Ltd.

 
 

 

3. Preferences

 
 

Show these variants of riks numbering:

 
   

Mandala. Sukta. Rik

 
   

Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik

 
   

Mandala. Anuvaka. Rik

 
 

Show these variants of vedic text:

 
   

Samhita

 

Devanagari

 

Accent

 
   

Samhita

 

Devanagari

 

Without accent

 
   

Samhita

 

Transliteration

 

Accent

 
   

Samhita

 

Transliteration

 

Without accent

 
   

Padapatha

 

Devanagari

 

Accent

 
   

Padapatha

 

Devanagari

 

Without accent

 
   

Padapatha

 

Transliteration

 

Accent

 
   

Padapatha

 

Transliteration

 

Without accent

 
 

Show interlinear translation

 
   

Show interlinear translation made in Sri Aurobindo’s light [?]

 
 

 

3. Text

01.082.01   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.067   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

उपो॒ षु शृ॑णु॒ही गिरो॒ मघ॑व॒न्मात॑था इव ।

य॒दा नः॑ सू॒नृता॑वतः॒ कर॒ आद॒र्थया॑स॒ इद्योजा॒ न्विं॑द्र ते॒ हरी॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

उपो षु शृणुही गिरो मघवन्मातथा इव ।

यदा नः सूनृतावतः कर आदर्थयास इद्योजा न्विंद्र ते हरी ॥

Samhita transliteration accented

úpo ṣú śṛṇuhī́ gíro mághavanmā́tathā iva ǀ

yadā́ naḥ sūnṛ́tāvataḥ kára ā́dartháyāsa ídyójā nvíndra te hárī ǁ

Samhita transliteration nonaccented

upo ṣu śṛṇuhī giro maghavanmātathā iva ǀ

yadā naḥ sūnṛtāvataḥ kara ādarthayāsa idyojā nvindra te harī ǁ

Padapatha Devanagari Accented

उपो॒ इति॑ । सु । शृ॒णु॒हि । गिरः॑ । मघ॑ऽवन् । मा । अत॑थाःऽइव ।

य॒दा । नः॒ । सू॒नृता॑ऽवतः । करः॑ । आत् । अ॒र्थया॑से । इत् । योज॑ । नु । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । हरी॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

उपो इति । सु । शृणुहि । गिरः । मघऽवन् । मा । अतथाःऽइव ।

यदा । नः । सूनृताऽवतः । करः । आत् । अर्थयासे । इत् । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति ॥

Padapatha transliteration accented

úpo íti ǀ sú ǀ śṛṇuhí ǀ gíraḥ ǀ mágha-van ǀ mā́ ǀ átathāḥ-iva ǀ

yadā́ ǀ naḥ ǀ sūnṛ́tā-vataḥ ǀ káraḥ ǀ ā́t ǀ artháyāse ǀ ít ǀ yója ǀ nú ǀ indra ǀ te ǀ hárī íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

upo iti ǀ su ǀ śṛṇuhi ǀ giraḥ ǀ magha-van ǀ mā ǀ atathāḥ-iva ǀ

yadā ǀ naḥ ǀ sūnṛtā-vataḥ ǀ karaḥ ǀ āt ǀ arthayāse ǀ it ǀ yoja ǀ nu ǀ indra ǀ te ǀ harī iti ǁ

interlinear translation

Do listen [3] well [2] to [1] {this} words [4], O Lord of plenitudes [5], do not {be} [6] like they who do not speak “yes” [7]. When [8] {thou art} making [11] us [9] having word of the Truth [10], then {thou} [12] surely [14] movest to goal [13] – do yoke [15] now [16], O Indra [17], thy [18] two bright horses [19].

01.082.02   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.068   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

अक्ष॒न्नमी॑मदंत॒ ह्यव॑ प्रि॒या अ॑धूषत ।

अस्तो॑षत॒ स्वभा॑नवो॒ विप्रा॒ नवि॑ष्ठया म॒ती योजा॒ न्विं॑द्र ते॒ हरी॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

अक्षन्नमीमदंत ह्यव प्रिया अधूषत ।

अस्तोषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजा न्विंद्र ते हरी ॥

Samhita transliteration accented

ákṣannámīmadanta hyáva priyā́ adhūṣata ǀ

ástoṣata svábhānavo víprā náviṣṭhayā matī́ yójā nvíndra te hárī ǁ

Samhita transliteration nonaccented

akṣannamīmadanta hyava priyā adhūṣata ǀ

astoṣata svabhānavo viprā naviṣṭhayā matī yojā nvindra te harī ǁ

Padapatha Devanagari Accented

अक्ष॑न् । अमी॑मदन्त । हि । अव॑ । प्रि॒याः । अ॒धू॒ष॒त॒ ।

अस्तो॑षत । स्वऽभा॑नवः । विप्राः॑ । नवि॑ष्ठया । म॒ती । योज॑ । नु । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । हरी॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

अक्षन् । अमीमदन्त । हि । अव । प्रियाः । अधूषत ।

अस्तोषत । स्वऽभानवः । विप्राः । नविष्ठया । मती । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति ॥

Padapatha transliteration accented

ákṣan ǀ ámīmadanta ǀ hí ǀ áva ǀ priyā́ḥ ǀ adhūṣata ǀ

ástoṣata ǀ svá-bhānavaḥ ǀ víprāḥ ǀ náviṣṭhayā ǀ matī́ ǀ yója ǀ nú ǀ indra ǀ te ǀ hárī íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

akṣan ǀ amīmadanta ǀ hi ǀ ava ǀ priyāḥ ǀ adhūṣata ǀ

astoṣata ǀ sva-bhānavaḥ ǀ viprāḥ ǀ naviṣṭhayā ǀ matī ǀ yoja ǀ nu ǀ indra ǀ te ǀ harī iti ǁ

interlinear translation

For [3] delighted [5] self-lustrous [8] illumined seers [9] ate [1], intoxicated [2], shook [6] down [4], have chanted [7] by newest [10] thought [11]. Do yoke [12] now [13], O Indra [14], thy [15] two bright horses [16].

01.082.03   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.069   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

सु॒सं॒दृशं॑ त्वा व॒यं मघ॑वन्वंदिषी॒महि॑ ।

प्र नू॒नं पू॒र्णवं॑धुरः स्तु॒तो या॑हि॒ वशाँ॒ अनु॒ योजा॒ न्विं॑द्र ते॒ हरी॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

सुसंदृशं त्वा वयं मघवन्वंदिषीमहि ।

प्र नूनं पूर्णवंधुरः स्तुतो याहि वशाँ अनु योजा न्विंद्र ते हरी ॥

Samhita transliteration accented

susaṃdṛ́śam tvā vayám mághavanvandiṣīmáhi ǀ

prá nūnám pūrṇávandhuraḥ stutó yāhi váśām̐ ánu yójā nvíndra te hárī ǁ

Samhita transliteration nonaccented

susaṃdṛśam tvā vayam maghavanvandiṣīmahi ǀ

pra nūnam pūrṇavandhuraḥ stuto yāhi vaśām̐ anu yojā nvindra te harī ǁ

Padapatha Devanagari Accented

सु॒ऽस॒ंदृश॑म् । त्वा॒ । व॒यम् । मघ॑ऽवन् । व॒न्दि॒षी॒महि॑ ।

प्र । नू॒नम् । पू॒र्णऽव॑न्धुरः । स्तु॒तः । या॒हि॒ । वशा॑न् । अनु॑ । योज॑ । नु । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । हरी॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

सुऽसंदृशम् । त्वा । वयम् । मघऽवन् । वन्दिषीमहि ।

प्र । नूनम् । पूर्णऽवन्धुरः । स्तुतः । याहि । वशान् । अनु । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति ॥

Padapatha transliteration accented

su-saṃdṛ́śam ǀ tvā ǀ vayám ǀ mágha-van ǀ vandiṣīmáhi ǀ

prá ǀ nūnám ǀ pūrṇá-vandhuraḥ ǀ stutáḥ ǀ yāhi ǀ váśān ǀ ánu ǀ yója ǀ nú ǀ indra ǀ te ǀ hárī íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

su-saṃdṛśam ǀ tvā ǀ vayam ǀ magha-van ǀ vandiṣīmahi ǀ

pra ǀ nūnam ǀ pūrṇa-vandhuraḥ ǀ stutaḥ ǀ yāhi ǀ vaśān ǀ anu ǀ yoja ǀ nu ǀ indra ǀ te ǀ harī iti ǁ

interlinear translation

Let [5] us [3] laud [5] thee [2], who is perfect in vision [1], O Lord of plenitudes [4]; {thou,} chanted [9], do advance [6+10] now [7] by will [11+12] with the chariot-seat filled [8]. Do yoke [13] now [14], O Indra [15], thy [16] two bright horses [17].

01.082.04   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.070   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

स घा॒ तं वृष॑णं॒ रथ॒मधि॑ तिष्ठाति गो॒विदं॑ ।

यः पात्रं॑ हारियोज॒नं पू॒र्णमिं॑द्र॒ चिके॑तति॒ योजा॒ न्विं॑द्र ते॒ हरी॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

स घा तं वृषणं रथमधि तिष्ठाति गोविदं ।

यः पात्रं हारियोजनं पूर्णमिंद्र चिकेतति योजा न्विंद्र ते हरी ॥

Samhita transliteration accented

sá ghā tám vṛ́ṣaṇam ráthamádhi tiṣṭhāti govídam ǀ

yáḥ pā́tram hāriyojanám pūrṇámindra cíketati yójā nvíndra te hárī ǁ

Samhita transliteration nonaccented

sa ghā tam vṛṣaṇam rathamadhi tiṣṭhāti govidam ǀ

yaḥ pātram hāriyojanam pūrṇamindra ciketati yojā nvindra te harī ǁ

Padapatha Devanagari Accented

सः । घ॒ । तम् । वृष॑णम् । रथ॑म् । अधि॑ । ति॒ष्ठा॒ति॒ । गो॒ऽविद॑म् ।

यः । पात्र॑म् । हा॒रि॒ऽयो॒ज॒नम् । पू॒र्णम् । इ॒न्द्र॒ । चिके॑तति । योज॑ । नु । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । हरी॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

सः । घ । तम् । वृषणम् । रथम् । अधि । तिष्ठाति । गोऽविदम् ।

यः । पात्रम् । हारिऽयोजनम् । पूर्णम् । इन्द्र । चिकेतति । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति ॥

Padapatha transliteration accented

sáḥ ǀ gha ǀ tám ǀ vṛ́ṣaṇam ǀ rátham ǀ ádhi ǀ tiṣṭhāti ǀ go-vídam ǀ

yáḥ ǀ pā́tram ǀ hāri-yojanám ǀ pūrṇám ǀ indra ǀ cíketati ǀ yója ǀ nú ǀ indra ǀ te ǀ hárī íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

saḥ ǀ gha ǀ tam ǀ vṛṣaṇam ǀ ratham ǀ adhi ǀ tiṣṭhāti ǀ go-vidam ǀ

yaḥ ǀ pātram ǀ hāri-yojanam ǀ pūrṇam ǀ indra ǀ ciketati ǀ yoja ǀ nu ǀ indra ǀ te ǀ harī iti ǁ

interlinear translation

He [1] truly [2] make to rise [6+7] on chariot [5] Him [3], the Bull [4], the Finder of cows (of perceptions from supramental Svar) [8], who [9] awakes in consciousness [14] the full [12] cap [10] for the yoking {his} bright horses [11], O Indra [13]. Do yoke [15] now [16], O Indra [17], thy [18] two bright horses [19].

01.082.05   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.071   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

यु॒क्तस्ते॑ अस्तु॒ दक्षि॑ण उ॒त स॒व्यः श॑तक्रतो ।

तेन॑ जा॒यामुप॑ प्रि॒यां मं॑दा॒नो या॒ह्यंध॑सो॒ योजा॒ न्विं॑द्र ते॒ हरी॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

युक्तस्ते अस्तु दक्षिण उत सव्यः शतक्रतो ।

तेन जायामुप प्रियां मंदानो याह्यंधसो योजा न्विंद्र ते हरी ॥

Samhita transliteration accented

yuktáste astu dákṣiṇa utá savyáḥ śatakrato ǀ

téna jāyā́múpa priyā́m mandānó yāhyándhaso yójā nvíndra te hárī ǁ

Samhita transliteration nonaccented

yuktaste astu dakṣiṇa uta savyaḥ śatakrato ǀ

tena jāyāmupa priyām mandāno yāhyandhaso yojā nvindra te harī ǁ

Padapatha Devanagari Accented

यु॒क्तः । ते॒ । अ॒स्तु॒ । दक्षि॑णः । उ॒त । स॒व्यः । श॒त॒क्र॒तो॒ इति॑ शतऽक्रतो ।

तेन॑ । जा॒याम् । उप॑ । प्रि॒याम् । म॒न्दा॒नः । या॒हि॒ । अन्ध॑सः । योज॑ । नु । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । हरी॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

युक्तः । ते । अस्तु । दक्षिणः । उत । सव्यः । शतक्रतो इति शतऽक्रतो ।

तेन । जायाम् । उप । प्रियाम् । मन्दानः । याहि । अन्धसः । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति ॥

Padapatha transliteration accented

yuktáḥ ǀ te ǀ astu ǀ dákṣiṇaḥ ǀ utá ǀ savyáḥ ǀ śatakrato íti śata-krato ǀ

téna ǀ jāyā́m ǀ úpa ǀ priyā́m ǀ mandānáḥ ǀ yāhi ǀ ándhasaḥ ǀ yója ǀ nú ǀ indra ǀ te ǀ hárī íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

yuktaḥ ǀ te ǀ astu ǀ dakṣiṇaḥ ǀ uta ǀ savyaḥ ǀ śatakrato iti śata-krato ǀ

tena ǀ jāyām ǀ upa ǀ priyām ǀ mandānaḥ ǀ yāhi ǀ andhasaḥ ǀ yoja ǀ nu ǀ indra ǀ te ǀ harī iti ǁ

interlinear translation

Let [3] thy [2] Dakshina (the right one, Discernment) [4] and [5] Savya (the left one)1 [6] be [3] yoked [1], O thou of hundred works [7]; intoxicated [12] by soma juice [14] do go [13] by them <by the yoked ones> [8] to [10] dear [11] wife [9]. Do yoke [15] now [16], O Indra [17], thy [18] two bright horses [19].

1 Sri Aurobindo wrote: “The right and left hand of Indra are his two powers of action in knowledge; for his two arms are called gábhasti, a word which means ordinarily a ray of the sun but also forearm, and they correspond to his two perceptive powers, his two bright horses, harī, which are described as suneyed, sūracakṣasā and as vision-powers of the Sun, sūryasya ketū.” (CWSA.– Vol.15.– 1998, p.194.)

01.082.06   (Mandala. Sukta. Rik)

1.6.03.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.13.072   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

यु॒नज्मि॑ ते॒ ब्रह्म॑णा के॒शिना॒ हरी॒ उप॒ प्र या॑हि दधि॒षे गभ॑स्त्योः ।

उत्त्वा॑ सु॒तासो॑ रभ॒सा अ॑मंदिषुः पूष॒ण्वान्व॑ज्रि॒न्त्समु॒ पत्न्या॑मदः ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

युनज्मि ते ब्रह्मणा केशिना हरी उप प्र याहि दधिषे गभस्त्योः ।

उत्त्वा सुतासो रभसा अमंदिषुः पूषण्वान्वज्रिन्त्समु पत्न्यामदः ॥

Samhita transliteration accented

yunájmi te bráhmaṇā keśínā hárī úpa prá yāhi dadhiṣé gábhastyoḥ ǀ

úttvā sutā́so rabhasā́ amandiṣuḥ pūṣaṇvā́nvajrintsámu pátnyāmadaḥ ǁ

Samhita transliteration nonaccented

yunajmi te brahmaṇā keśinā harī upa pra yāhi dadhiṣe gabhastyoḥ ǀ

uttvā sutāso rabhasā amandiṣuḥ pūṣaṇvānvajrintsamu patnyāmadaḥ ǁ

Padapatha Devanagari Accented

यु॒नज्मि॑ । ते॒ । ब्रह्म॑णा । के॒शिना॑ । हरी॒ इति॑ । उप॑ । प्र । या॒हि॒ । द॒धि॒षे । गभ॑स्त्योः ।

उत् । त्वा॒ । सु॒तासः॑ । र॒भ॒साः । अ॒म॒न्दि॒षुः॒ । पू॒ष॒ण्ऽवान् । व॒ज्रि॒न् । सम् । ऊं॒ इति॑ । पत्न्या॑ । अ॒म॒दः॒ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

युनज्मि । ते । ब्रह्मणा । केशिना । हरी इति । उप । प्र । याहि । दधिषे । गभस्त्योः ।

उत् । त्वा । सुतासः । रभसाः । अमन्दिषुः । पूषण्ऽवान् । वज्रिन् । सम् । ऊं इति । पत्न्या । अमदः ॥

Padapatha transliteration accented

yunájmi ǀ te ǀ bráhmaṇā ǀ keśínā ǀ hárī íti ǀ úpa ǀ prá ǀ yāhi ǀ dadhiṣé ǀ gábhastyoḥ ǀ

út ǀ tvā ǀ sutā́saḥ ǀ rabhasā́ḥ ǀ amandiṣuḥ ǀ pūṣaṇ-vā́n ǀ vajrin ǀ sám ǀ ūṃ íti ǀ pátnyā ǀ amadaḥ ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

yunajmi ǀ te ǀ brahmaṇā ǀ keśinā ǀ harī iti ǀ upa ǀ pra ǀ yāhi ǀ dadhiṣe ǀ gabhastyoḥ ǀ

ut ǀ tvā ǀ sutāsaḥ ǀ rabhasāḥ ǀ amandiṣuḥ ǀ pūṣaṇ-vān ǀ vajrin ǀ sam ǀ ūṃ iti ǀ patnyā ǀ amadaḥ ǁ

interlinear translation

{ I } yoke [1] by wisdom-word [3] thy [2] two maned [4] bright horses [5], do {thou} advance [8] forward [7], {thou} hast took {rains} [9] in both hands [10]; the extatic [14] pressed {soma} [13] have intoxicated [15] thee [12] fully [11] : thou, who bringest Pushan [16], O Thunderer [17], together [18] with {thy} wife [20] intoxicatedst [21].

Translations and commentaries by Sri Aurobindo

1. Circa 1918–201

उप अस्मान् प्रति अभिमुख एव सन् towards (us) verily षु सम्यक् well, गिरः शृनुही उक्तीः शृणु hear (our) words मघवन् हे धनवन् मा अतथाः इव मा यथार्हसि तदन्यथेव किंवासत्य इव भव (be) not as if other than thou art यदा नः सूनृतावतः करः यदा त्वं नः सुसत्यवागन्वितान् सुसत्यबुद्धियुक्तान् वा करोषि when thou makest us possessed of the mind of truth त् तदा अर्थयासे त् अर्थं प्रति गच्छस्येव thou seekest the goal इंद्ररी ते योजा नु हे इंद्र तव दीप्तावश्वावधुना योजय O Indra, yoke now thy two bright horses.

1. Turn well thy ear of hearing towards us and hearken to our words; O master of riches, be not other than thy Truth; when thou hast made us to have the word of truth, then thou movest to the goal of thy way. Yoke now, O Indra, thy bright horses.

= एव. अतथा. S. “not as before”. But I think it means either not right, not as thou ought to be, not giving the just response to our words or else not as thou art really, ऋजुक्रतुः etc, straight of will, a warrior for the Aryan, a conqueror and giver of the riches of truth and its powers; do not seem to be something else. Cf the force of तथा in याथातथ्यतः aright, तथ्य true. सूनृतावतः. सूनृता is taken by S. in its latest sense, true and pleasant speech. The word is probably from सु and नृत with an euphonic connecting न् . Other passages suggest true mind rather than true speech, but it may here mean speech, since it is the words, गिरः of which the Rishi is speaking. अर्थयासे. S. takes अर्थ् in the sense of प्रार्थ् = याच्यसे, thou art prayed to or desired. I take the verb as a nominal from अत्थ = thou movest to the goal.

For the whole sense of the verse consult the parallel passage I.[10].3 – 4 युक्ष्वा हि केशिना हरी वृषणा कक्ष्यप्रा । अथा न इंद्र सोमपा गिरामुपश्रुतिं चर ॥ एहि स्तोमाँ अभि स्वराभि गृणीहि आ रुच । “Yoke thy two maned bright horses (cf below युनज्मि ते केशिना हरी), strong (males) which fill their girths, then, O Indra Soma-drinker, act the hearkening towards our words, come, give voice in answer to our hymns of praise, utter the word, cry aloud”; and the previous verse I.10.2. तदिंद्रो अर्थं चेतति यूथेन वृष्णिरेजति ॥ “Then Indra gives us knowledge of the goal, a bull with the herd (of his rays यूथा गवां), he moves (towards the goal).”

Indra’s hearing of the word उपश्रुति has a meaning as is shown by this parallel passage. His hearing is for a response, the divine Mind answering with its word of Truth गृणीहि आ रुव to the human word that seeks the Truth. This gives a connected sense to मातथा इव, do not seem to give another than the right answer; do not confuse our minds with error. Why? Because it is when Indra makes men सूनृतावतः, that is, gives them possession of the mind and word of the Truth that he leads them towards the अर्थ, तदिंद्रो अर्थं चेतति, the goal of Truth, the supreme levels rising from height to height सानोः सानुमारुहत् I.10.2.

 

1 CWSA.– Vol. 14.– Vedic and Philological Studies.– Pondicherry: Sri Aurobindo Ashram, 2016, pp. 384-385. (Part 3 № 7).

Back

in Russian