SITE OF SRI AUROBINDO & THE MOTHER
      
Home Page |Rig Veda

Rig Veda

Text & Audio

MAṆḌALA 1

Sūkta 95

 

1. Info

To:    agni, or the fire at dawn
From:   kutsa āṅgirasa
Metres:   triṣṭubh
 

 

2. Audio

 

▪   by South Indian brahmins

 

▪   by Sri Shyama Sundara Sharma and Sri Satya Krishna Bhatta. Recorded by © 2012 Sriranga Digital Software Technologies Pvt. Ltd.

 
 

 

3. Preferences

 
 

Show these variants of riks numbering:

 
   

Mandala. Sukta. Rik

 
   

Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik

 
   

Mandala. Anuvaka. Rik

 
 

Show these variants of vedic text:

 
   

Samhita

 

Devanagari

 

Accent

 
   

Samhita

 

Devanagari

 

Without accent

 
   

Samhita

 

Transliteration

 

Accent

 
   

Samhita

 

Transliteration

 

Without accent

 
   

Padapatha

 

Devanagari

 

Accent

 
   

Padapatha

 

Devanagari

 

Without accent

 
   

Padapatha

 

Transliteration

 

Accent

 
   

Padapatha

 

Transliteration

 

Without accent

 
 

Show interlinear translation

 
   

Show interlinear translation made in Sri Aurobindo’s light [?]

 
 

 

3. Text

01.095.01   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.01.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.017   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

द्वे विरू॑पे चरतः॒ स्वर्थे॑ अ॒न्यान्या॑ व॒त्समुप॑ धापयेते ।

हरि॑र॒न्यस्यां॒ भव॑ति स्व॒धावां॑छु॒क्रो अ॒न्यस्यां॑ ददृशे सु॒वर्चाः॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे अन्यान्या वत्समुप धापयेते ।

हरिरन्यस्यां भवति स्वधावांछुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः ॥

Samhita transliteration accented

dvé vírūpe carataḥ svárthe anyā́nyā vatsámúpa dhāpayete ǀ

háriranyásyām bhávati svadhā́vāñchukró anyásyām dadṛśe suvárcāḥ ǁ

Samhita transliteration nonaccented

dve virūpe carataḥ svarthe anyānyā vatsamupa dhāpayete ǀ

hariranyasyām bhavati svadhāvāñchukro anyasyām dadṛśe suvarcāḥ ǁ

Padapatha Devanagari Accented

द्वे इति॑ । विरू॑पे॒ इति॒ विऽरू॑पे । च॒र॒तः॒ । स्वर्थे॒ इति॑ सु॒ऽअर्थे॑ । अ॒न्याऽअ॑न्या । व॒त्सम् । उप॑ । धा॒प॒ये॒ते॒ इति॑ ।

हरिः॑ । अ॒न्यस्या॑म् । भव॑ति । स्व॒धाऽवा॑न् । शु॒क्रः । अ॒न्यस्या॑म् । द॒दृ॒शे॒ । सु॒ऽवर्चाः॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

द्वे इति । विरूपे इति विऽरूपे । चरतः । स्वर्थे इति सुऽअर्थे । अन्याऽअन्या । वत्सम् । उप । धापयेते इति ।

हरिः । अन्यस्याम् । भवति । स्वधाऽवान् । शुक्रः । अन्यस्याम् । ददृशे । सुऽवर्चाः ॥

Padapatha transliteration accented

dvé íti ǀ vírūpe íti ví-rūpe ǀ carataḥ ǀ svárthe íti su-árthe ǀ anyā́-anyā ǀ vatsám ǀ úpa ǀ dhāpayete íti ǀ

háriḥ ǀ anyásyām ǀ bhávati ǀ svadhā́-vān ǀ śukráḥ ǀ anyásyām ǀ dadṛśe ǀ su-várcāḥ ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

dve iti ǀ virūpe iti vi-rūpe ǀ carataḥ ǀ svarthe iti su-arthe ǀ anyā-anyā ǀ vatsam ǀ upa ǀ dhāpayete iti ǀ

hariḥ ǀ anyasyām ǀ bhavati ǀ svadhā-vān ǀ śukraḥ ǀ anyasyām ǀ dadṛśe ǀ su-varcāḥ ǁ

interlinear translation

Two {Day and Night} [1] of different forms [2] move [3] to one good goal [4], one by one [5] suckle [7+8] the Calf [6]; {he} faithful to his self-law [12] becomes [11] bright [9] in one {in Day} [10], in another {in Night} [14] {he,} brilliant [13], glorious [16], has became visible [15].

01.095.02   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.01.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.018   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

दशे॒मं त्वष्टु॑र्जनयंत॒ गर्भ॒मतं॑द्रासो युव॒तयो॒ विभृ॑त्रं ।

ति॒ग्मानी॑कं॒ स्वय॑शसं॒ जने॑षु वि॒रोच॑मानं॒ परि॑ षीं नयंति ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

दशेमं त्वष्टुर्जनयंत गर्भमतंद्रासो युवतयो विभृत्रं ।

तिग्मानीकं स्वयशसं जनेषु विरोचमानं परि षीं नयंति ॥

Samhita transliteration accented

dáśemám tváṣṭurjanayanta gárbhamátandrāso yuvatáyo víbhṛtram ǀ

tigmā́nīkam sváyaśasam jáneṣu virócamānam pári ṣīm nayanti ǁ

Samhita transliteration nonaccented

daśemam tvaṣṭurjanayanta garbhamatandrāso yuvatayo vibhṛtram ǀ

tigmānīkam svayaśasam janeṣu virocamānam pari ṣīm nayanti ǁ

Padapatha Devanagari Accented

दश॑ । इ॒मम् । त्वष्टुः॑ । ज॒न॒य॒न्त॒ । गर्भ॑म् । अत॑न्द्रासः । यु॒व॒तयः॑ । विऽभृ॑त्रम् ।

ति॒ग्मऽअ॑नी॑कम् । स्वऽय॑शसम् । जने॑षु । वि॒ऽरोच॑मानम् । परि॑ । सी॒म् । न॒य॒न्ति॒ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

दश । इमम् । त्वष्टुः । जनयन्त । गर्भम् । अतन्द्रासः । युवतयः । विऽभृत्रम् ।

तिग्मऽअनीकम् । स्वऽयशसम् । जनेषु । विऽरोचमानम् । परि । सीम् । नयन्ति ॥

Padapatha transliteration accented

dáśa ǀ imám ǀ tváṣṭuḥ ǀ janayanta ǀ gárbham ǀ átandrāsaḥ ǀ yuvatáyaḥ ǀ ví-bhṛtram ǀ

tigmá-anīkam ǀ svá-yaśasam ǀ jáneṣu ǀ vi-rócamānam ǀ pári ǀ sīm ǀ nayanti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

daśa ǀ imam ǀ tvaṣṭuḥ ǀ janayanta ǀ garbham ǀ atandrāsaḥ ǀ yuvatayaḥ ǀ vi-bhṛtram ǀ

tigma-anīkam ǀ sva-yaśasam ǀ janeṣu ǀ vi-rocamānam ǀ pari ǀ sīm ǀ nayanti ǁ

interlinear translation

Ten [1] sleepless [6] young ones [7] gave birth [4] to this [2] child [5] of Tvashtri [3], carried widely [8], flame-faced [9]; self-luminous [10] in peoples [11], shining widely [12], everywhere [13] {they} bring [15] him [14].

01.095.03   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.01.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.019   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

त्रीणि॒ जाना॒ परि॑ भूषंत्यस्य समु॒द्र एकं॑ दि॒व्येक॑म॒प्सु ।

पूर्वा॒मनु॒ प्र दिशं॒ पार्थि॑वानामृ॒तून्प्र॒शास॒द्वि द॑धावनु॒ष्ठु ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

त्रीणि जाना परि भूषंत्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु ।

पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥

Samhita transliteration accented

trī́ṇi jā́nā pári bhūṣantyasya samudrá ékam divyékamapsú ǀ

pū́rvāmánu prá díśam pā́rthivānāmṛtū́npraśā́sadví dadhāvanuṣṭhú ǁ

Samhita transliteration nonaccented

trīṇi jānā pari bhūṣantyasya samudra ekam divyekamapsu ǀ

pūrvāmanu pra diśam pārthivānāmṛtūnpraśāsadvi dadhāvanuṣṭhu ǁ

Padapatha Devanagari Accented

त्रीणि॑ । जाना॑ । परि॑ । भू॒ष॒न्ति॒ । अ॒स्य॒ । स॒मु॒द्रे । एक॑म् । दि॒वि । एक॑म् । अ॒प्ऽसु ।

पूर्वा॑म् । अनु॑ । प्र । दिश॑म् । पार्थि॑वानाम् । ऋ॒तून् । प्र॒ऽशास॑त् । वि । द॒धौ॒ । अ॒नु॒ष्ठु ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

त्रीणि । जाना । परि । भूषन्ति । अस्य । समुद्रे । एकम् । दिवि । एकम् । अप्ऽसु ।

पूर्वाम् । अनु । प्र । दिशम् । पार्थिवानाम् । ऋतून् । प्रऽशासत् । वि । दधौ । अनुष्ठु ॥

Padapatha transliteration accented

trī́ṇi ǀ jā́nā ǀ pári ǀ bhūṣanti ǀ asya ǀ samudré ǀ ékam ǀ diví ǀ ékam ǀ ap-sú ǀ

pū́rvām ǀ ánu ǀ prá ǀ díśam ǀ pā́rthivānām ǀ ṛtū́n ǀ pra-śā́sat ǀ ví ǀ dadhau ǀ anuṣṭhú ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

trīṇi ǀ jānā ǀ pari ǀ bhūṣanti ǀ asya ǀ samudre ǀ ekam ǀ divi ǀ ekam ǀ ap-su ǀ

pūrvām ǀ anu ǀ pra ǀ diśam ǀ pārthivānām ǀ ṛtūn ǀ pra-śāsat ǀ vi ǀ dadhau ǀ anuṣṭhu ǁ

interlinear translation

Three [1] his [5] places of birth [2] envelop [4] from all sides [3], one {is} [7] in Ocean [6], one {is} [9] in Heaven [8], {one is} in Waters [10]; {he} proclaimed [13+17] the order and times of the Truth [16] to the first [11] region [14] of earthes [15], widely [18] held [19] at once [20].

01.095.04   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.01.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.020   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

क इ॒मं वो॑ नि॒ण्यमा चि॑केत व॒त्सो मा॒तॄर्ज॑नयत स्व॒धाभिः॑ ।

ब॒ह्वी॒नां गर्भो॑ अ॒पसा॑मु॒पस्था॑न्म॒हान्क॒विर्निश्च॑रति स्व॒धावा॑न् ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

क इमं वो निण्यमा चिकेत वत्सो मातॄर्जनयत स्वधाभिः ।

बह्वीनां गर्भो अपसामुपस्थान्महान्कविर्निश्चरति स्वधावान् ॥

Samhita transliteration accented

ká imám vo niṇyámā́ ciketa vatsó mātṝ́rjanayata svadhā́bhiḥ ǀ

bahvīnā́m gárbho apásāmupásthānmahā́nkavírníścarati svadhā́vān ǁ

Samhita transliteration nonaccented

ka imam vo niṇyamā ciketa vatso mātṝrjanayata svadhābhiḥ ǀ

bahvīnām garbho apasāmupasthānmahānkavirniścarati svadhāvān ǁ

Padapatha Devanagari Accented

कः । इ॒मम् । वः॒ । नि॒ण्यम् । आ । चि॒के॒त॒ । व॒त्सः । मा॒तॄः । ज॒न॒य॒त॒ । स्व॒धाभिः॑ ।

ब॒ह्वी॒नाम् । गर्भः॑ । अ॒पसा॑म् । उ॒पऽस्था॑त् । म॒हान् । क॒विः । निः । च॒र॒ति॒ । स्व॒धाऽवा॑न् ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

कः । इमम् । वः । निण्यम् । आ । चिकेत । वत्सः । मातॄः । जनयत । स्वधाभिः ।

बह्वीनाम् । गर्भः । अपसाम् । उपऽस्थात् । महान् । कविः । निः । चरति । स्वधाऽवान् ॥

Padapatha transliteration accented

káḥ ǀ imám ǀ vaḥ ǀ niṇyám ǀ ā́ ǀ ciketa ǀ vatsáḥ ǀ mātṝ́ḥ ǀ janayata ǀ svadhā́bhiḥ ǀ

bahvīnā́m ǀ gárbhaḥ ǀ apásām ǀ upá-sthāt ǀ mahā́n ǀ kavíḥ ǀ níḥ ǀ carati ǀ svadhā́-vān ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

kaḥ ǀ imam ǀ vaḥ ǀ niṇyam ǀ ā ǀ ciketa ǀ vatsaḥ ǀ mātṝḥ ǀ janayata ǀ svadhābhiḥ ǀ

bahvīnām ǀ garbhaḥ ǀ apasām ǀ upa-sthāt ǀ mahān ǀ kaviḥ ǀ niḥ ǀ carati ǀ svadhā-vān ǁ

interlinear translation

Which [1] of you [3] has awakened to the knowledge [6] of his [2] secret [4], {that} the Calf [7] gave birth [9] to the Mothers [8] by his self-laws [10]? The Child [12] of many [11], great [15] seer [16], faithful to his self-law [19], {he} comes out [17+18] from within [14] Waters [13].

01.095.05   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.01.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.021   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

आ॒विष्ट्यो॑ वर्धते॒ चारु॑रासु जि॒ह्माना॑मू॒र्ध्वः स्वय॑शा उ॒पस्थे॑ ।

उ॒भे त्वष्टु॑र्बिभ्यतु॒र्जाय॑मानात्प्रती॒ची सिं॒हं प्रति॑ जोषयेते ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

आविष्ट्यो वर्धते चारुरासु जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे ।

उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर्जायमानात्प्रतीची सिंहं प्रति जोषयेते ॥

Samhita transliteration accented

āvíṣṭyo vardhate cā́rurāsu jihmā́nāmūrdhváḥ sváyaśā upásthe ǀ

ubhé tváṣṭurbibhyaturjā́yamānātpratīcī́ siṃhám práti joṣayete ǁ

Samhita transliteration nonaccented

āviṣṭyo vardhate cārurāsu jihmānāmūrdhvaḥ svayaśā upasthe ǀ

ubhe tvaṣṭurbibhyaturjāyamānātpratīcī siṃham prati joṣayete ǁ

Padapatha Devanagari Accented

आ॒विःऽत्यः॑ । व॒र्ध॒ते॒ । चारुः॑ । आ॒सु॒ । जि॒ह्माना॑म् । ऊ॒र्ध्वः । स्वऽय॑शाः । उ॒पऽस्थे॑ ।

उ॒भे इति॑ । त्वष्टुः॑ । बि॒भ्य॒तुः॒ । जाय॑मानात् । प्र॒ती॒ची इति॑ । सिं॒हम् । प्रति॑ । जो॒ष॒ये॒ते॒ इति॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

आविःऽत्यः । वर्धते । चारुः । आसु । जिह्मानाम् । ऊर्ध्वः । स्वऽयशाः । उपऽस्थे ।

उभे इति । त्वष्टुः । बिभ्यतुः । जायमानात् । प्रतीची इति । सिंहम् । प्रति । जोषयेते इति ॥

Padapatha transliteration accented

āvíḥ-tyaḥ ǀ vardhate ǀ cā́ruḥ ǀ āsu ǀ jihmā́nām ǀ ūrdhváḥ ǀ svá-yaśāḥ ǀ upá-sthe ǀ

ubhé íti ǀ tváṣṭuḥ ǀ bibhyatuḥ ǀ jā́yamānāt ǀ pratīcī́ íti ǀ siṃhám ǀ práti ǀ joṣayete íti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

āviḥ-tyaḥ ǀ vardhate ǀ cāruḥ ǀ āsu ǀ jihmānām ǀ ūrdhvaḥ ǀ sva-yaśāḥ ǀ upa-sthe ǀ

ubhe iti ǀ tvaṣṭuḥ ǀ bibhyatuḥ ǀ jāyamānāt ǀ pratīcī iti ǀ siṃham ǀ prati ǀ joṣayete iti ǁ

interlinear translation

Manifested [1], beautiful [3], self-luminous [7], high [6] increases [2] within [8] these [4] winding ones [5]; both {Earth and Heaven} [9] have feared [11] the born [12] from Tvashtri [10], fronting [13] towards [15], cleave to [16] Lion [14].

01.095.06   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.022   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

उ॒भे भ॒द्रे जो॑षयेते॒ न मेने॒ गावो॒ न वा॒श्रा उप॑ तस्थु॒रेवैः॑ ।

स दक्षा॑णां॒ दक्ष॑पतिर्बभूवां॒जंति॒ यं द॑क्षिण॒तो ह॒विर्भिः॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

उभे भद्रे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप तस्थुरेवैः ।

स दक्षाणां दक्षपतिर्बभूवांजंति यं दक्षिणतो हविर्भिः ॥

Samhita transliteration accented

ubhé bhadré joṣayete ná méne gā́vo ná vāśrā́ úpa tasthurévaiḥ ǀ

sá dákṣāṇām dákṣapatirbabhūvāñjánti yám dakṣiṇató havírbhiḥ ǁ

Samhita transliteration nonaccented

ubhe bhadre joṣayete na mene gāvo na vāśrā upa tasthurevaiḥ ǀ

sa dakṣāṇām dakṣapatirbabhūvāñjanti yam dakṣiṇato havirbhiḥ ǁ

Padapatha Devanagari Accented

उ॒भे इति॑ । भ॒द्रे इति॑ । जो॒ष॒ये॒ते॒ इति॑ । न । मेने॒ इति॑ । गावः॑ । न । वा॒श्राः । उप॑ । त॒स्थुः॒ । एवैः॑ ।

सः । दक्षा॑णाम् । दक्ष॑ऽपतिः । ब॒भू॒व॒ । अ॒ञ्जन्ति॑ । यम् । द॒क्षि॒ण॒तः । ह॒विःऽभिः॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

उभे इति । भद्रे इति । जोषयेते इति । न । मेने इति । गावः । न । वाश्राः । उप । तस्थुः । एवैः ।

सः । दक्षाणाम् । दक्षऽपतिः । बभूव । अञ्जन्ति । यम् । दक्षिणतः । हविःऽभिः ॥

Padapatha transliteration accented

ubhé íti ǀ bhadré íti ǀ joṣayete íti ǀ ná ǀ méne íti ǀ gā́vaḥ ǀ ná ǀ vāśrā́ḥ ǀ úpa ǀ tasthuḥ ǀ évaiḥ ǀ

sáḥ ǀ dákṣāṇām ǀ dákṣa-patiḥ ǀ babhūva ǀ añjánti ǀ yám ǀ dakṣiṇatáḥ ǀ havíḥ-bhiḥ ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

ubhe iti ǀ bhadre iti ǀ joṣayete iti ǀ na ǀ mene iti ǀ gāvaḥ ǀ na ǀ vāśrāḥ ǀ upa ǀ tasthuḥ ǀ evaiḥ ǀ

saḥ ǀ dakṣāṇām ǀ dakṣa-patiḥ ǀ babhūva ǀ añjanti ǀ yam ǀ dakṣiṇataḥ ǀ haviḥ-bhiḥ ǁ

interlinear translation

Both {Earth and Heave} [1] like [4] two happy [2] women [5] cleave [3], have came [10] like [7] lowing [8] cows [6] by movements [11]; he [12], Lord of discernment [13+14], has came into being [15], he whom [17] {peoples} make shine [16] by discerning1 [18] offerings [19].

1 dakṣiṇataḥ, lit. “from the right side”, is connected with twice repeated “discernment” (dakṣāṇām, dakṣapatiḥ).

01.095.07   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.023   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

उद्यं॑यमीति सवि॒तेव॑ बा॒हू उ॒भे सिचौ॑ यतते भी॒म ऋं॒जन् ।

उच्छु॒क्रमत्क॑मजते सि॒मस्मा॒न्नवा॑ मा॒तृभ्यो॒ वस॑ना जहाति ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

उद्यंयमीति सवितेव बाहू उभे सिचौ यतते भीम ऋंजन् ।

उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मान्नवा मातृभ्यो वसना जहाति ॥

Samhita transliteration accented

údyaṃyamīti savitéva bāhū́ ubhé sícau yatate bhīmá ṛñján ǀ

úcchukrámátkamajate simásmānnávā mātṛ́bhyo vásanā jahāti ǁ

Samhita transliteration nonaccented

udyaṃyamīti saviteva bāhū ubhe sicau yatate bhīma ṛñjan ǀ

ucchukramatkamajate simasmānnavā mātṛbhyo vasanā jahāti ǁ

Padapatha Devanagari Accented

उत् । यं॒य॒मी॒ति॒ । स॒वि॒ताऽइ॑व । बा॒हू इति॑ । उ॒भे इति॑ । सिचौ॑ । य॒त॒ते॒ । भी॒मः । ऋ॒ञ्जन् ।

उत् । शु॒क्रम् । अत्क॑म् । अ॒ज॒ते॒ । सि॒मस्मा॑त् । नवा॑ । मा॒तृऽभ्यः॑ । वस॑ना । ज॒हा॒ति॒ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

उत् । यंयमीति । सविताऽइव । बाहू इति । उभे इति । सिचौ । यतते । भीमः । ऋञ्जन् ।

उत् । शुक्रम् । अत्कम् । अजते । सिमस्मात् । नवा । मातृऽभ्यः । वसना । जहाति ॥

Padapatha transliteration accented

út ǀ yaṃyamīti ǀ savitā́-iva ǀ bāhū́ íti ǀ ubhé íti ǀ sícau ǀ yatate ǀ bhīmáḥ ǀ ṛñján ǀ

út ǀ śukrám ǀ átkam ǀ ajate ǀ simásmāt ǀ návā ǀ mātṛ́-bhyaḥ ǀ vásanā ǀ jahāti ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

ut ǀ yaṃyamīti ǀ savitā-iva ǀ bāhū iti ǀ ubhe iti ǀ sicau ǀ yatate ǀ bhīmaḥ ǀ ṛñjan ǀ

ut ǀ śukram ǀ atkam ǀ ajate ǀ simasmāt ǀ navā ǀ mātṛ-bhyaḥ ǀ vasanā ǀ jahāti ǁ

interlinear translation

Like Savitri [3] both hands [4], {he} rises [2] upwards [1] both [5] borders [6], formidable [8] {he} advances [7] gaining [9]; casts off [10+13] the bright [11] garment [12] from all [14], removes [18] from mothers [16] new [15] dress [17].

01.095.08   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.024   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

त्वे॒षं रू॒पं कृ॑णुत॒ उत्त॑रं॒ यत्सं॑पृंचा॒नः सद॑ने॒ गोभि॑र॒द्भिः ।

क॒विर्बु॒ध्नं परि॑ मर्मृज्यते॒ धीः सा दे॒वता॑ता॒ समि॑तिर्बभूव ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

त्वेषं रूपं कृणुत उत्तरं यत्संपृंचानः सदने गोभिरद्भिः ।

कविर्बुध्नं परि मर्मृज्यते धीः सा देवताता समितिर्बभूव ॥

Samhita transliteration accented

tveṣám rūpám kṛṇuta úttaram yátsampṛñcānáḥ sádane góbhiradbhíḥ ǀ

kavírbudhnám pári marmṛjyate dhī́ḥ sā́ devátātā sámitirbabhūva ǁ

Samhita transliteration nonaccented

tveṣam rūpam kṛṇuta uttaram yatsampṛñcānaḥ sadane gobhiradbhiḥ ǀ

kavirbudhnam pari marmṛjyate dhīḥ sā devatātā samitirbabhūva ǁ

Padapatha Devanagari Accented

त्वे॒षम् । रू॒पम् । कृ॒णु॒ते॒ । उत्ऽत॑रम् । यत् । स॒म्ऽपृ॒ञ्चा॒नः । सद॑ने । गोभिः॑ । अ॒त्ऽभिः ।

क॒विः । बु॒ध्नम् । परि॑ । म॒र्मृ॒ज्य॒ते॒ । धीः । सा । दे॒वऽता॑ता । सम्ऽइ॑तिः । ब॒भू॒व॒ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

त्वेषम् । रूपम् । कृणुते । उत्ऽतरम् । यत् । सम्ऽपृञ्चानः । सदने । गोभिः । अत्ऽभिः ।

कविः । बुध्नम् । परि । मर्मृज्यते । धीः । सा । देवऽताता । सम्ऽइतिः । बभूव ॥

Padapatha transliteration accented

tveṣám ǀ rūpám ǀ kṛṇute ǀ út-taram ǀ yát ǀ sam-pṛñcānáḥ ǀ sádane ǀ góbhiḥ ǀ at-bhíḥ ǀ

kavíḥ ǀ budhnám ǀ pári ǀ marmṛjyate ǀ dhī́ḥ ǀ sā́ ǀ devá-tātā ǀ sám-itiḥ ǀ babhūva ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

tveṣam ǀ rūpam ǀ kṛṇute ǀ ut-taram ǀ yat ǀ sam-pṛñcānaḥ ǀ sadane ǀ gobhiḥ ǀ at-bhiḥ ǀ

kaviḥ ǀ budhnam ǀ pari ǀ marmṛjyate ǀ dhīḥ ǀ sā ǀ deva-tātā ǀ sam-itiḥ ǀ babhūva ǁ

interlinear translation

When [5] the seer [10] joins himself [6] in home <i.e. in Svar> [7] with cows (perceptions from supramental Svar) [8] {and} with Waters [9], {then} upper [4] form [2] becomes [3] blazing [1] {and} the Foundation <of the upper hemisphere, i.e. the supramental plan> [11] is brighten [13] wholly [12], that [15] assembling [17] thought [14] has came into being [18] by the formation of the gods [16].

01.095.09   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.025   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

उ॒रु ते॒ ज्रयः॒ पर्ये॑ति बु॒ध्नं वि॒रोच॑मानं महि॒षस्य॒ धाम॑ ।

विश्वे॑भिरग्ने॒ स्वय॑शोभिरि॒द्धोऽद॑ब्धेभिः पा॒युभिः॑ पाह्य॒स्मान् ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

उरु ते ज्रयः पर्येति बुध्नं विरोचमानं महिषस्य धाम ।

विश्वेभिरग्ने स्वयशोभिरिद्धोऽदब्धेभिः पायुभिः पाह्यस्मान् ॥

Samhita transliteration accented

urú te jráyaḥ páryeti budhnám virócamānam mahiṣásya dhā́ma ǀ

víśvebhiragne sváyaśobhiriddhó’dabdhebhiḥ pāyúbhiḥ pāhyasmā́n ǁ

Samhita transliteration nonaccented

uru te jrayaḥ paryeti budhnam virocamānam mahiṣasya dhāma ǀ

viśvebhiragne svayaśobhiriddho’dabdhebhiḥ pāyubhiḥ pāhyasmān ǁ

Padapatha Devanagari Accented

उ॒रु । ते॒ । ज्रयः॑ । परि॑ । ए॒ति॒ । बु॒ध्नम् । वि॒ऽरोच॑मानम् । म॒हि॒षस्य॑ । धाम॑ ।

विश्वे॑भिः । अ॒ग्ने॒ । स्वय॑शःऽभिः । इ॒द्धः । अद॑ब्धेभिः । पा॒युऽभिः॑ । पा॒हि॒ । अ॒स्मान् ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

उरु । ते । ज्रयः । परि । एति । बुध्नम् । विऽरोचमानम् । महिषस्य । धाम ।

विश्वेभिः । अग्ने । स्वयशःऽभिः । इद्धः । अदब्धेभिः । पायुऽभिः । पाहि । अस्मान् ॥

Padapatha transliteration accented

urú ǀ te ǀ jráyaḥ ǀ pári ǀ eti ǀ budhnám ǀ vi-rócamānam ǀ mahiṣásya ǀ dhā́ma ǀ

víśvebhiḥ ǀ agne ǀ sváyaśaḥ-bhiḥ ǀ iddháḥ ǀ ádabdhebhiḥ ǀ pāyú-bhiḥ ǀ pāhi ǀ asmā́n ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

uru ǀ te ǀ jrayaḥ ǀ pari ǀ eti ǀ budhnam ǀ vi-rocamānam ǀ mahiṣasya ǀ dhāma ǀ

viśvebhiḥ ǀ agne ǀ svayaśaḥ-bhiḥ ǀ iddhaḥ ǀ adabdhebhiḥ ǀ pāyu-bhiḥ ǀ pāhi ǀ asmān ǁ

interlinear translation

Thy [2] wide [1] expanse [3] goes [5] all around [4], the shining [7] Foundation [6], plane {of existence} [9] of the Great one [8]. Kindled [13], O Agni [11], do protect [16] us [17] with all [10] self-luminous [12] invincible [14] protectors [15].

01.095.10   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.026   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

धन्व॒न्त्स्रोतः॑ कृणुते गा॒तुमू॒र्मिं शु॒क्रैरू॒र्मिभि॑र॒भि न॑क्षति॒ क्षां ।

विश्वा॒ सना॑नि ज॒ठरे॑षु धत्ते॒ऽंतर्नवा॑सु चरति प्र॒सूषु॑ ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षां ।

विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽंतर्नवासु चरति प्रसूषु ॥

Samhita transliteration accented

dhánvantsrótaḥ kṛṇute gātúmūrmím śukráirūrmíbhirabhí nakṣati kṣā́m ǀ

víśvā sánāni jaṭháreṣu dhatte’ntárnávāsu carati prasū́ṣu ǁ

Samhita transliteration nonaccented

dhanvantsrotaḥ kṛṇute gātumūrmim śukrairūrmibhirabhi nakṣati kṣām ǀ

viśvā sanāni jaṭhareṣu dhatte’ntarnavāsu carati prasūṣu ǁ

Padapatha Devanagari Accented

धन्व॑न् । स्रोतः॑ । कृ॒णु॒ते॒ । गा॒तुम् । ऊ॒र्मिम् । शु॒क्रैः । ऊ॒र्मिऽभिः॑ । अ॒भि । न॒क्ष॒ति॒ । क्षाम् ।

विश्वा॑ । सना॑नि । ज॒ठरे॑षु । ध॒त्ते॒ । अ॒न्तः । नवा॑सु । च॒र॒ति॒ । प्र॒ऽसूषु॑ ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

धन्वन् । स्रोतः । कृणुते । गातुम् । ऊर्मिम् । शुक्रैः । ऊर्मिऽभिः । अभि । नक्षति । क्षाम् ।

विश्वा । सनानि । जठरेषु । धत्ते । अन्तः । नवासु । चरति । प्रऽसूषु ॥

Padapatha transliteration accented

dhánvan ǀ srótaḥ ǀ kṛṇute ǀ gātúm ǀ ūrmím ǀ śukráiḥ ǀ ūrmí-bhiḥ ǀ abhí ǀ nakṣati ǀ kṣā́m ǀ

víśvā ǀ sánāni ǀ jaṭháreṣu ǀ dhatte ǀ antáḥ ǀ návāsu ǀ carati ǀ pra-sū́ṣu ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

dhanvan ǀ srotaḥ ǀ kṛṇute ǀ gātum ǀ ūrmim ǀ śukraiḥ ǀ ūrmi-bhiḥ ǀ abhi ǀ nakṣati ǀ kṣām ǀ

viśvā ǀ sanāni ǀ jaṭhareṣu ǀ dhatte ǀ antaḥ ǀ navāsu ǀ carati ǀ pra-sūṣu ǁ

interlinear translation

In the desert <of material being> [1] {he} makes [3] stream [2], going [4] wave [5], travels [9] to [8] Earth [10] with brilliant [6] waves [7]; {he} holds [14] within [15] bellies [13] all [11] eternal {things} [12], moves [17] in new [16] mothers [18].

01.095.11   (Mandala. Sukta. Rik)

1.7.02.00    (Ashtaka. Adhyaya. Varga. Rik)

/1.15.027   (Mandala. Anuvaka. Rik)

Samhita Devanagari Accented

ए॒वा नो॑ अग्ने स॒मिधा॑ वृधा॒नो रे॒वत्पा॑वक॒ श्रव॑से॒ वि भा॑हि ।

तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहंता॒मदि॑तिः॒ सिंधुः॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥

Samhita Devanagari Nonaccented

एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि ।

तन्नो मित्रो वरुणो मामहंतामदितिः सिंधुः पृथिवी उत द्यौः ॥

Samhita transliteration accented

evā́ no agne samídhā vṛdhānó revátpāvaka śrávase ví bhāhi ǀ

tánno mitró váruṇo māmahantāmáditiḥ síndhuḥ pṛthivī́ utá dyáuḥ ǁ

Samhita transliteration nonaccented

evā no agne samidhā vṛdhāno revatpāvaka śravase vi bhāhi ǀ

tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ ǁ

Padapatha Devanagari Accented

ए॒व । नः॒ । अ॒ग्ने॒ । स॒म्ऽइधा॑ । वृ॒धा॒नः । रे॒वत् । पा॒व॒क॒ । श्रव॑से । वि । भा॒हि॒ ।

तत् । नः॒ । मि॒त्रः । वरु॑णः । म॒म॒ह॒न्ता॒म् । अदि॑तिः । सिन्धुः॑ । पृ॒थि॒वी । उ॒त । द्यौः ॥

Padapatha Devanagari Nonaccented

एव । नः । अग्ने । सम्ऽइधा । वृधानः । रेवत् । पावक । श्रवसे । वि । भाहि ।

तत् । नः । मित्रः । वरुणः । ममहन्ताम् । अदितिः । सिन्धुः । पृथिवी । उत । द्यौः ॥

Padapatha transliteration accented

evá ǀ naḥ ǀ agne ǀ sam-ídhā ǀ vṛdhānáḥ ǀ revát ǀ pāvaka ǀ śrávase ǀ ví ǀ bhāhi ǀ

tát ǀ naḥ ǀ mitráḥ ǀ váruṇaḥ ǀ mamahantām ǀ áditiḥ ǀ síndhuḥ ǀ pṛthivī́ ǀ utá ǀ dyáuḥ ǁ

Padapatha transliteration nonaccented

eva ǀ naḥ ǀ agne ǀ sam-idhā ǀ vṛdhānaḥ ǀ revat ǀ pāvaka ǀ śravase ǀ vi ǀ bhāhi ǀ

tat ǀ naḥ ǀ mitraḥ ǀ varuṇaḥ ǀ mamahantām ǀ aditiḥ ǀ sindhuḥ ǀ pṛthivī ǀ uta ǀ dyauḥ ǁ

interlinear translation

Thus [1] do shine forth [9+10] for us [2], O Agni [3], increasing [5] by kindling [4], opulent [6], O purifying [7], for hearing {of the Truth} <i.e. for inspired knowledge> [8]; let [15] Mitra [13], Varuna [14] increase [15] that [11] for us [12], Aditi [16], Ocean [17], Earth [18] and [19] Heaven [20].

Translations and commentaries by Sri Aurobindo

1. 19171

4. Who has perceived this truth occult, that the Child gives being to the Mothers by the workings of his nature? An offspring from the lap of manyWaters, he comes forth from them a seer possessed of his whole law of nature.

5. Manifested, he grows in the lap of their crookednesses and becomes high, beautiful and glorious.

2. 1913 – early 19142

1.95.1. Day and Night have different forms, but are travellers to one perfect goal; they suckle alternately the divine Child. In our day he becomes the brilliant Sun and is master of the law of his nature; through our night he is visible in the purity of his brightness and the energy of his lustres.

1.95.2. Ten powers of the Thought, young and sleepless goddesses, gave birth to this child of the Maker who is carried very variously and widely. They lead him abroad through the world in a flaming splendour, his keen power of light self-lustrous in all things born.

1.95.3. There are three births of him that seek to come into being around us, one is in the ocean of the infinite, one is in the heavens, one is in the waters that descend from the heavens. In the supreme region of mind, the eastern direction of earthly beings, he declares the seasons of their sacrifice and ordains them in their succession.

1.95.4. Which of you has awakened to the knowledge of this secret thing, that it is the Child who gives birth to his own mothers by the right workings of the law of his nature? Born in the womb of many waters, he comes forth from their lap a vast Seer, possessed of the law of his being.

1.95.5. Very bright and pleasant he increases in them and is made manifest; in the lap of their crooked windings, he is straight-exalted and self-lustrous. Heaven and earth both had fear of their Maker in his birth; they are driven trembling towards the young lion and woo him to their love.

1.95.6. They woo him to their love like women and both grow full of happiness. The thoughts of the Light come voiceful to him in all their movements like lowing cows and he becomes the master of all judgments and discernings whom men anoint with their offerings on the right hand of the altar.

1.95.7. Like the creating Sun he lifts up his arms to heaven and terrible in his force, adorning both his wives, he labours working into brightness both these fields of his outpouring; he drives upward the shining veil of thought from all that is; he plucks off their new robes from his mothers.

1.95.8. When he joins himself in his seat and home to the rays of the Truth and to its streams, when he makes for himself that higher flaming form of his, then as the seer and thinker he delivers into a bright clearness that divine foundation. In our forming of the godheads, it is he that is their union and coming together.

1.95.9. The speed of thee encompasses the wideness, the foundation, the far-shining abode of the vast Godhead. O Flame, lit into thy full height guard us with all thy universal self-illuminings, guards invincible.

1.95.10. He creates on our desert earth the stream, the moving billow, and by its shining waves of light he ascends to the heavens; he holds all old and lasting things in his bellies and moves in all new births.

1.95.11. So, O Flame, increase by the fuel that we heap for thee; and, O purifier, shine wide and opulently that we may possess inspired knowledge. That may the Lords of Harmony and Wideness increase in us, the Mother infinite and the great ocean and earth and heaven.

3. Circa 19133

1.95.1 स्वर्थे. = सुऽअर्थे S. शोभनगमनागमने (स्वरणे) । यद्वा अर्थः प्रयोजनं. Rt भावे कर्मणि वा थन्प्रत्ययः. He takes it as dual plural, adjective. May it not be singular locative noun — udatta on first syllable of second member of compound a poetical usage आद्युदात्तं द्व्यच् छंदसीति; but this seems to be the rule with compounds of सु

वत्सं. S. each her own son. अन्यान्या = परस्परव्यतिहारेण स्वकीयं रसं पाययतः. Agni is the Day’s, Surya the Night’s. अन्यस्यां. Other than his own mother

हरिः. S. रसहरणशील आदित्यः!!

ददृशे. दृशेश्छंदसि लुङ्लङ्लिट इति वर्यमाने लिट्

1.95.2 दश. The ten regions from the clouds — or ten fingers from the air-element.

त्वष्टुः दीप्तान्मध्यमाद्वायोः. He quotes Sruti अग्नेर्हि वायुः कारणं

वायोरग्निः He derives from त्विष् = to shine.

युवतथः. नित्यतरुण्यः or अपृथक्कृत्य वर्तमानाः

विभृत्रं. S. विहृतं. He explains the र् as a poetical form and भ हृग्रहोर्भ इति भत्वं । जाठररूपेण विभज्य वर्तमानं = सर्वेषु भूतेषु विहृतं स्वयशसं. स्वायत्तयशस्कं । अतिशयेन यशस्विनमित्यर्थः

जनेषु जनपदेषु सर्वदेशेषु. परि सीं नयंति सर्वे जनाः स्वकीयं देशं प्रापयंति

1.95.3 जाना. जननानि जन्मानि

परिभूषंति S. परितोऽलंकुर्वंति or परि for सम् = संभवंति

प्सु. S. अंतरिक्षनाम प्रशासत् प्रकर्षेण ज्ञापयन् and प्रदिशं = प्रकृष्टां ककुभं

नुष्ठु. S. सम्यगनुक्रमेण. He says like सुष्ठु it equals सम्यक्!

1.95.4 निण्यं S. गर्भरूपेणांतर्हितं (अबादिषु)

वत्सो मातॄः S. Agni as lightning child of the cloud-waters produces these cloud-waters by the foods of the offering. S. quotes Smriti अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजा इति

अपसामुपस्थात् S. समुद्रात्!! In 5 he takes it differently.

1.95.5 आविष्ट्यो. आविःशब्दाच्छंदसिआविर्भूतः प्रकाशमानः

चारुः S. शोभनदीप्तिः सन्

जिह्मानां S. कुटिलानां मेघेषु तिर्यगवस्थितानां.

सिंहं. S. सहनशीलमभिभवनशीलं

उभे. S. द्यावापृथिव्यौ. Yaska suggests also Day and Night or two armies. So also S. in next verse.

1.95.6 [S.] द्रे भजनीये शोभनांग्यौ जोषयेते. S. सेवेते like servant girls to a king

गावो न उपतस्थुः S. takes all as part of the simile; but the construction is, it was as if cows came to [S.] their calf — गावः = रश्मयः

वैः स्वकीयैश्चरित्रैःइण् गतौ

दक्षाणां दक्षपतिः [S.] बलानां मध्ये यदतिशयितं बलं पस्याधिपतिः

दक्षिणतः the Ritwiks on the right side of the आहवनीय.

अंजंति. [S.] आर्द्रीकुर्वंति तर्पयंति

1.95.7 बाहू S. arms = rays सिचौसिंचतः फलेन संयोजयत इति सिचौ द्यावापृथिव्यौ

यतते स्वव्यापारे प्रयततेयती प्रयत्ने ऋंजन् S. स्वतेजसा

अत्कं सारभूतं रसं उदजते ऊर्ध्वं रश्मिभिरादत्ते

सिमस्मात् S. सर्वस्माद्भूतजातात्

वसना. S. वृष्ट्युदकेभ्यः प्रत्यग्राणि सर्वस्य जगत आच्छादकानि तेजांसि उद्गमयति

1.95.8 उत्तरं. उत्कृष्टतरं

संपृंचानः वैद्युतरूपेन संयुक्तः सन् गोभिः गंत्रीभिः

अद्भिः. मेघस्थाभिः सदने अंतरिक्षे

बुध्नं. उदकस्य मूलभूतमंतरिक्षं धीःधारकः

मर्मृज्यते. तदानीं मार्ष्टि स्वतेजसाच्छादयतिमृजूष् शुद्धौ

देवताता. देवनशीलेनाग्निना तता दीप्तिः

समितिः अस्माभिः स्तुता तेजसां संहतिर्बभूव

1.95.9 ज्रयः राक्षसादीनामभिभावुकं

महिषस्य. महतः धाम. तेजः स्वयशोभिः स्वकीयैस्तेजोभिः but like स्वयशसं it may be adjective.

1.95.10 धन्वन् — [S.] रिवि रवि धवि गत्यर्थाः धन्वांतरिक्षं धन्वंत्यस्मादाप इति यास्कः

गातुं गमनशीलं ऊर्मिं उदकसंघं

स्रोतः कृणुते स्रोतसा प्रवाहरूपेण युक्तं करोति

सनानि. जठरेषु धत्ते. S. अन्ननामैतत् — for that reason he gets into the new plants produced by the rain to ripen them and turn them into food.

1.95.11 रेवत् रयिमते धनयुक्ताय (चतूर्थ्या लुक्) श्रवसे अन्नाय दीप्यस्व

श्रवसे. Because he is the कविः

 

1 The Life Divine. XXIII Man and the Evolution // CWSA.– Vol. 21–22.– The Life Divine.– Pondicherry: Sri Aurobindo Ashram, 2005, pp. 856-879.

Back

2 The Secret of the Veda. XVI. The Angiras Rishis // CWSA.– Vol. 15.– The Secret of the Veda.– Pondicherry: Sri Aurobindo Ashram, 1998, pp. 159-172. 1-st published: Arya: A Philosophical Review. Monthly.– Vol.2, No 5 – December 1915, pp. 300-314.

Back

3 CWSA.– Vol. 14.– Vedic and Philological Studies.– Pondicherry: Sri Aurobindo Ashram, 2016, pp. 456-463. (Part 4 № 6).

Back

in Russian